Όλοι μας έχουμε ένα ζευγάρι γυαλιών ηλίου, των οποίων κάνουμε ευρεία χρήση τους καλοκαιρινούς μήνες σε εξωτερικούς χώρους. Οι δε περισσότεροι από εμάς τα έχουμε πάντα μαζί στην παραλία, όπου είμαστε εκτεθειμένοι στον ήλιο για μεγάλο διάστημα. Πόσο, όμως, τα χρησιμοποιούμε και πόσο έξυπνα τα έχουμε επιλέξει; Είναι τα μόνα μέσα προφύλαξης των ματιών μας; Και τι πρέπει να κάνουμε αν μπει άμμος στα μάτια ή τα ανοίξουμε κάτω από το νερό;
«Είναι γεγονός πως οι περισσότεροι άνθρωποι θυμούνται να πάρουν στην παραλία τα γυαλιά ηλίου τους. Ωστόσο, μόλις το 45% τα φορούν όσο κάθονται στις ξαπλώστρες ή ασχολούνται με δραστηριότητες εκτός νερού (π.χ. ρακέτες), σύμφωνα με έρευνα που είχε δημοσιευθεί το 2016», αναφέρει ο Δρ. Αναστάσιος Ι. Κανελλόπουλος, Χειρουργός-Οφθαλμίατρος. «Επιπλέον, μόλις οι τρεις στους δέκα γνωρίζουν ότι, όπως το δέρμα κινδυνεύει να πάθει ηλιακό έγκαυμα όταν κάθονται στην παραλία χωρίς αντηλιακό, έτσι και τα μάτια τους κινδυνεύουν να υποστούν έγκαυμα όταν δεν τα προστατεύουν με γυαλιά ηλίου».
Το ηλιακό έγκαυμα που μπορεί να προκληθεί στα μάτια από την έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία (UV) του ηλίου, είναι η φωτοκερατίτιδα, μία επώδυνη οφθαλμοπάθεια. Μακροπρόθεσμα, εξάλλου, η έκθεση των ματιών στην UV αυξάνει τον κίνδυνο για εκδήλωση χρόνιων οφθαλμοπαθειών, στις οποίες συμπεριλαμβάνεται η εκφύλιση της ωχράς κηλίδας και ο καταρράκτης.
Ωστόσο, δεν αρκεί να φοράμε στην παραλία οποιαδήποτε γυαλιά ηλίου: «Τα γυαλιά πρέπει να διαθέτουν μεγάλους, καλής ποιότητας φακούς για να προστατεύουν τα μάτια. Αυτό μπορεί να εξασφαλιστεί μόνο όταν τα προμηθευόμαστε από καλά καταστήματα οπτικών, και όχι από άλλου είδους εμπορικά καταστήματα ή πλανόδιους πωλητές», τονίζει ο κ. Κανελλόπουλος. «Απαραίτητο είναι, ακόμα, να μη διαθέτουν πολύ σκούρους φακούς και να μην είναι πολύ φθηνά. Οι προστατευτικοί φακοί έχουν ένα σχετικό κόστος, ενώ το σκούρο χρώμα διαστέλλει την κόρη των ματιών, επιτρέποντας έτσι την είσοδο περισσότερης UV στο εσωτερικό των ματιών.
Να αγοράζετε τα γυαλιά ηλίου σας από έναν οπτικό της εμπιστοσύνης σας και να βεβαιώνεστε ότι πληρούν τις προδιαγραφές αποτελεσματικής προστασίας (πρέπει να φέρουν τις ενδείξεις CE και UV400 ή 100% UV Protection)», συνιστά ο ειδικός. «Να προτιμάτε, επίσης, γυαλιά ηλίου που καλύπτουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερη επιφάνεια γύρω από τα μάτια σας. Αν έχετε μυωπία ή άλλη διαθλαστική ανωμαλία, θα χρειαστείτε διορθωτικά γυαλιά ηλίου».
Μόνο τα γυαλιά, όμως, δεν είναι αρκετά για την προστασία των ματιών στην παραλία. Ένα καπέλο με φαρδύ γείσο θα προστατεύσει τα μάτια μας (και) μέσα στο νερό από την UV που έρχεται κατακόρυφα από τον ουρανό.
Δεν θα τα προστατεύσει, όμως, από την UV που αντανακλάται στο νερό, όταν η θάλασσα δεν έχει κύματα. Ούτε θα τα προστατεύσει εάν κανείς ασχολείται με τα θαλάσσια σπορ. Σε τέτοια περίπτωση, δεν χρειάζονται κοινά γυαλιά ηλίου, αλλά ειδικά προστατευτικά γυαλιά για σέρφερ, λάτρεις του τζετ σκι ή του θαλάσσιου σκι κ.λπ.
Προστατευτικά αθλητικά γυαλιά
Τα γυαλιά αυτά μειώνουν την έκθεση των ματιών στην UV, ελαττώνουν τη λάμψη και προστατεύουν τα μάτια από τον αέρα και τις σταγόνες του θαλασσινού νερού. Οι φακοί τους συνήθως είναι αντιθαμβωτικοί και ανθεκτικοί στις προσκρούσεις.
Τα γυαλιά για θαλάσσια σπορ πρέπει να καλύπτουν περιμετρικά τα μάτια. Σε τέτοια περίπτωση, θα βελτιώνουν την όραση κάτω από το νερό και θα μειώνουν τον κίνδυνο μόλυνσης των ματιών.
Επιπλέον, προστατεύουν τα μάτια και από μία πάθηση που αποκαλείται «μάτι του σέρφερ». Με τον όρο αυτό αποκαλείται κοινώς το πτερύγιο του επιπεφυκότα, μία καλοήθης αλλοίωση, η οποία οφείλεται στην παρατεταμένη έκθεση στον ήλιο και, δευτερευόντως, στον αέρα και στο θαλασσινό νερό.
Το πτερύγιο του επιπεφυκότα χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη ενός ιστού με τριγωνικό σχήμα στο πρόσθιο τμήμα του ματιού. Τις περισσότερες φορές, ο ιστός αυτός αρχίζει από την εσωτερική γωνία του ματιού και εκτείνεται προς το μέσον του.
Τα προστατευτικά αθλητικά γυαλιά μπορούν να προφυλάξουν τα μάτια μας και από άλλες παγίδες της παραλίας, όπως η άμμος που στροβιλίζεται, οι μπάλες, ακόμα και τα έντομα.
Αν, πάντως, μας αρέσουν οι βουτιές με ανοιχτά μάτια, καλό είναι να τις κάνουμε φορώντας γυαλιά κατάλληλα για κολυμβητές. Η υψηλή συγκέντρωση άλατος στη θάλασσα και η συνεχής έκθεση για μεγάλο χρονικό διάστημα μπορούν να ερεθίσουν τα μάτια και να προκαλέσουν οίδημα (πρήξιμο) στον κερατοειδή χιτώνα.
Ειδικά εάν συνδυάζεται με συγχρωτισμό ατόμων στις πολυσύχναστες παραλίες, μπορεί να σημαίνει ότι το νερό είναι γεμάτο βακτήρια και ιούς. Ο κίνδυνος αυτός είναι ιδιαιτέρως μεγάλος στις παραλίες που βρίσκονται σε κλειστούς κόλπους, χωρίς ρεύματα. Αν βουτήξει κανείς σε μολυσμένο νερό, κινδυνεύει να υποστεί κάποια μόλυνση στα μάτια (ακόμα και εάν είναι κλειστά). Επιπρόσθετα υφίσταται και ο κίνδυνος από την άμμο που μπορεί να μπει στα μάτια, αν κάνουμε μακροβούτια στα ρηχά, όπου ανακινείται η άμμος στον πυθμένα της θάλασσας από τους άλλους λουόμενους.
Για όσους φοράνε φακούς επαφής
«Αν στην καθημερινότητά σας φοράτε φακούς επαφής, δεν είναι καθόλου καλή ιδέα να τους πάρετε μαζί στην θάλασσα. Οι φακοί μπορεί να παγιδεύσουν επικίνδυνα μικρόβια στην επιφάνεια των ματιών, όπου θα βρουν πρόσφορο έδαφος για να αναπαραχθούν και να προκαλέσουν σοβαρές λοιμώξεις», συμβουλεύει ο Δρ. Κανελλόπουλος και τονίζει πως το ιδανικό είναι να βγάζει κανείς προσεκτικά τους φακούς επαφής πριν μπει στο νερό και να τους αποθηκεύει στις προστατευτικές θήκες τους σε σκιερό μέρος.
Αν, παρόλα αυτά, κάποιοι επιμένουν να κολυμπούν φορώντας τους φακούς τους για να βλέπουν καλύτερα, ας φροντίσουν να είναι μιας χρήσεως. «Μετά την έξοδο από το θαλασσινό νερό, να περιμένετε τουλάχιστον 15 λεπτά πριν βγάλετε τους φακούς, για να μην τραυματίσετε τον κερατοειδή σας. Όταν τους αφαιρέσετε, πετάξτε τους αμέσως», λέει ο ειδικός.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στα νησιά, όπου χρησιμοποιείται βρόχινο νερό από στέρνες για το μπάνιο μετά την παραλία. Το στάσιμο νερό στις στέρνες μπορεί να έχει επιμολυνθεί με πρωτόζωα, όπως η ακανθαμοιβάδα, που αποτελεί τον χειρότερο κίνδυνο για τους χρήστες φακών επαφής.
Επιπλέον, πολύ σημαντικό είναι να μην αφήνουμε να μας ξεγελάει η συννεφιά. Είτε η μέρα στην παραλία είναι ηλιόλουστη είτε όχι, χρειαζόμαστε τα γυαλιά ηλίου μας και ό,τι άλλα γυαλιά χρησιμοποιούμε, αναλόγως των ασχολιών μας. Καλό είναι να θυμόμαστε ότι τα σύννεφα απορροφούν ελάχιστη UV. Η περισσότερη περνάει και φθάνει έως την επιφάνεια της γης.
«Αν τυχόν παρουσιάσετε ερεθισμό ή τσούξιμο στα μάτια μετά από μία βουτιά, η λύση είναι να τα ξεπλύνετε με φυσιολογικό ορό. Μπορεί να ακούγεται οξύμωρο, γιατί και ο φυσιολογικός ορός περιέχει αλάτι (χλωριούχο νάτριο), αλλά η περιεκτικότητά του είναι συνήθως 0,9%, ενώ η μέση περιεκτικότητα της θάλασσας σε αλάτι είναι 3,5%», εξηγεί ο κ. Κανελλόπουλος.
Ο φυσιολογικός ορός μπορεί να μας βοηθήσει και σε περίπτωση που μπει αντηλιακό ή άμμος στα μάτια μας. Ρίχνουμε άφθονο φυσιολογικό ορό και βλεφαρίζουμε μερικές φορές. Αν μισή έως μία ώρα αργότερα εξακολουθούμε να νιώθουμε τα μάτια μας ερεθισμένα, συμβουλευόμαστε τον οφθαλμίατρό μας. Φροντίζουμε, μόνο, πριν ρίξουμε τον φυσιολογικό ορό στα μάτια μας, να έχουμε αφαιρέσει τους φακούς επαφής μας, εάν τυχόν τους φοράμε.
«Τα μάτια είναι πολύ ευαίσθητα στον ήλιο, στον αέρα και στο θαλασσινό νερό, αλλά παραδόξως πολύ περισσότεροι άνθρωποι φορούν γυαλιά ηλίου στο αυτοκίνητο, όταν η άσφαλτος αντανακλά μόνο το 9% της UV, παρά στην παραλία όπου το νερό αντανακλά έως και το 100% της UV», τονίζει ο κ. Κανελλόπουλος. «Αυτή συμπεριφορά ενέχει κινδύνους και καλό είναι να αποφασίσουμε να την αλλάξουμε, από το φετινό κιόλας καλοκαίρι».
O Δρ. Αναστάσιος Ι. Κανελλόπουλος είναι Χειρουργός Οφθαλμίατρος, ιδρυτής και επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου Οφθαλμολογίας LaserVision και καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης.