Τι αφήνει πίσω της η COVID-19; Οι συνέπειες στα άτομα που έχουν νοσήσει

Η Covid-19 αποδεικνύεται ότι αφήνει πίσω της νευρολογικές, αναπνευστικές και ψυχικές συνέπειες στα άτομα που έχουν νοσήσει, ταλαιπωρώντας τα ακόμα και μετά την ανάρρωσή τους. Σύμφωνα, δε, με μελέτες, ασυμπτωματικοί ασθενείς, σε πρώτη φάση, εμφανίζουν συμπτώματα μακράς Covid (long Covid) μετά από μήνες, γεγονός που υπογραμμίζει ακόμα περισσότερο τη μεγάλη σημασία του εμβολιασμού.

«Ο εμβολιασμός είναι αναγκαίος σε όλες τις ηλικίες. Κι αυτό γιατί έχει παρατηρηθεί ότι, ακόμη και σε ηλικιακά νέους ασυμπτωματικούς ασθενείς, εμφανίστηκαν συμπτώματα long Covid μετά από τέσσερις μήνες, όπως ανοσμία και απώλεια γεύσης», ανέφερε ο Πρόεδρος της Ελληνικής Νευρολογικής Εταιρείας, κ. Γεώργιος Τσιβγούλης, Καθηγητής Νευρολογίας του ΕΚΠΑ και Διευθυντής της Β’ Νευρολογικής Κλινικής ΕΚΠΑ στο Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «Αττικόν», μιλώντας σε διαδικτυακή συζήτηση που διοργάνωσε το Ινστιτούτο Δημόσιας Υγείας του Αμερικανικού Κολεγίου Ελλάδος.
Δεδομένου ότι ένα ποσοστό όσων νόσησαν εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρά αναπνευστικά, νευρολογικά και ψυχικά προβλήματα, ο εμβολιασμός καθίσταται μέχρι σήμερα το μόνο όπλο απέναντι στη νόσο COVID-19, όπως τόνισαν οι επιστήμονες που συμμετείχαν στη συζήτηση.
Ο κ. Παύλος Σακκάς, Ομότιμος Καθηγητής Ψυχιατρικής της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, σχολίασε ότι «για να αποτελέσει παρελθόν τους επόμενους μήνες η νόσος COVID-19, χρειαζόμαστε ταχύτερη εμβολιαστική κάλυψη σε παγκόσμιο επίπεδο», βρίσκοντας σύμφωνο και τον κ. Νίκο Τζανάκη, Αντιπρόεδρο της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας και Καθηγητή Πνευμονολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης.

Οι νευρολογικές συνέπειες
Σύμφωνα με τον κ. Τσιβγούλη, το 1/3 των ασθενών που έχουν επιβιώσει αντιμετωπίζει, για άγνωστο μέχρι στιγμής χρονικό διάστημα, σοβαρές νευρολογικές διαταραχές, όπως:
Κόπωση ή έντονη κούραση
Δυσκολία συγκέντρωσης, διαταραχή προσοχής
Δυσκολία πνευματικής εργασίας
Κεφαλαλγία
Εμβοές
Αγχώδη διαταραχή
Ψύχωση
Διαταραχές ύπνου
Επώδυνα σύνδρομα
Ωστόσο, όπως συμπλήρωσε, τα πρώτα αποτελέσματα επιστημονικών μελετών που πραγματοποιήθηκαν σε ευρωπαϊκές χώρες δείχνουν ότι, μετά την πάροδο έξι μηνών, οι όποιες εγκεφαλικές αλλοιώσεις έχει προκαλέσει στους ασθενείς η νόσος φαίνεται να είναι λειτουργικά αναστρέψιμες.
Είναι χαρακτηριστικό ότι η νόσηση αφήνει περισσότερες νευρολογικές επιπλοκές σε άτομα που νοσηλεύτηκαν σε ΜΑΦ ή ΜΕΘ, και συγκεκριμένα γυναίκες με ιστορικό αγχώδους και ψυχικής διαταραχής, καθώς και παχύσαρκους άνδρες.
Ως προς την ιατρική φροντίδα των ασθενών με νευρολογικές επιπλοκές, ο Πρόεδρος της Ελληνικής Νευρολογικής Εταιρείας εξήγησε ότι απαιτείται διεπιστημονική συνεργασία μεταξύ νευρολόγων, ψυχολόγων, καρδιολόγων, ψυχιάτρων και κοινωνικών λειτουργών.

Οι αναπνευστικές επιπτώσεις
Ο κ. Τζανάκης χαρακτήρισε την Covid-19 «μανιώδη απατεώνα», εξηγώντας ότι ο ιός πολύ συχνά μεταλλάσσεται και «έχει στην αρμαθιά του πολλά κλειδιά για να μπει στον ανθρώπινο οργανισμό». Όπως σχολίασε, βάσει στοιχείων, το 24% όσων νοσούν από Covid-19 θα παρουσιάσουν αναπνευστικά προβλήματα (π.χ. δύσπνοια) και το 5% πιθανόν να εκδηλώσει πνευμονική ίνωση. Ωστόσο, όπως δείχνουν τα πρώτα ευρήματα μελετών στις οποίες συμμετέχουν και Έλληνες ερευνητές, το 90-95% των ασθενών θα παρουσιάσει βελτίωση, ενώ το 10% θα έχει μόνιμες βλάβες στους πνεύμονες.
Οι ασθενείς με πνευμονολογικά προβλήματα θα πρέπει να τυγχάνουν ιδιαίτερης προσοχής, καθώς είναι αναγκαίο να εξετάζονται συχνά από τον θεράποντα ιατρό τους, τόνισε ο καθηγητής.

Οι ασθενείς που κινδυνεύουν να εμφανίσουν πνευμονική ίνωση, είναι συνήθως αυτοί που:
Νόσησαν βαριά, με υψηλές ανάγκες οξυγόνου
Διασωληνώθηκαν
Είναι μεγάλης ηλικίας
Είναι άνδρες, παχύσαρκοι
Νοσηλεύτηκαν για μεγάλο χρονικό διάστημα

Σημαντικές και οι ψυχικές συνέπειες
Παρόλο που δεν έχουν καταγραφεί μείζονες ψυχικές συνέπειες, είναι γεγονός ότι, κατά τη διάρκεια της πανδημίας και της καραντίνας, στη χώρα μας διαπιστώθηκε αύξηση της κατανάλωσης αντικαταθλιπτικών και αγχολυτικών φαρμάκων, ενώ εκτιμάται ότι η χρήση ναρκωτικών, όπως η κοκαΐνη, πενταπλασιάστηκε στην Αττική, σύμφωνα με τον κ. Σακκά.
Ενώ δεν διαπιστώθηκαν μείζονες ψυχικές συνέπειες, οι ασθενείς βίωσαν έντονο μετατραυματικό στρες, κατάθλιψη και ενοχές, ενώ επίσης εμφάνισαν γκρίνια, επίκληση βοήθειας, αύξηση κατανάλωσης αντικαταθλιπτικών (>20%), αγχολυτικών (100%) και αντιψυχωσικών φαρμάκων, καθώς και ναρκωτικών ουσιών.

Σημαντικό ρόλο για τους ασθενείς έπαιξαν:
Η βαρύτητα της νόσου (απομόνωση, καραντίνα, νοσηλεία σε ΜΕΘ)
Η προσωπικότητα του κάθε ασθενή
Οι συνθήκες (κοινωνικό, οικογενειακό, εργασιακό, ιδεολογικό περιβάλλον)
Η οικονομική στήριξη και η απώλεια
Η ηλικία
Τα επιτεύγματα του παρελθόντος
Η υπενθύμιση της θνητότητας
Η κοινωνική στήριξη ή ο στιγματισμός

Αξιοσημείωτες υπήρξαν και οι κοινωνικές αντιδράσεις που σχετίστηκαν με άρνηση της ύπαρξης της νόσου, αλλά και της αναγκαιότητας του εμβολιασμού. Σχολιάζοντας το γεγονός, ο καθηγητής απέδωσε τις αντιδράσεις αυτές:
Στη διάρκεια της πανδημίας, καθώς αρχικά υπήρχε αισιοδοξία για γρήγορο τέλος
Στην καραντίνα
Στην παραπληροφόρηση μέσω social media
Στην άρνηση της ύπαρξης της νόσου από μικρή μειονότητα του κόσμου

Παραδόξως, τα στοιχεία δεν έδειξαν ψυχικές επιπτώσεις στα παιδιά, παρά το γεγονός ότι αναγκάστηκαν να απέχουν από το σχολείο και τις κοινωνικές τους συναναστροφές. Αυτό, σύμφωνα με τον ειδικό, αποδίδεται στο ότι τα παιδιά είναι περισσότερο προσαρμοστικά από τους μεγάλους.
Ο κ. Σακκάς επεσήμανε, τέλος, ότι η πανδημία θα τελειώσει κάποτε, αλλά θα αφήσει πίσω της σημαντικές αλλαγές στην κοινωνική ζωή, όπως η επιφυλακτικότητα στις συναναστροφές (φιλιά, χειραψίες, εναγκαλισμοί), η συνέχιση της τήρησης των μέτρων προστασίας (μάσκες, αντισηπτικά), η απομόνωση εκ μέρους ορισμένων ατόμων, η καθιέρωση της τηλεργασίας και η αποφυγή του συνωστισμού.