Έλενα ΚιουρκτσήΗ κατανάλωση κόκκινου κρέατος έχει πολλές φορές μπει στο «μικροσκόπιο» όσον αφορά τα οφέλη, αλλά και τους κινδύνους που μπορεί να έχει για την υγεία μας. Κι ενώ τα στοιχεία δείχνουν ότι περιέχει σημαντικά θρεπτικά συστατικά, η τακτική κατανάλωσή του έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων παθήσεων, όπως οι καρδιοπάθειες (λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς του σε κορεσμένα και trans λιπαρά), αλλά και ο καρκίνος του παχέος εντέρου, του παγκρέατος, του στομάχου και του προστάτη.
Υπέρ και κατά
Στην κατηγορία των κόκκινων κρεάτων ανήκουν τα κρέατα από βοδινό, αρνί, χοιρινό, κατσίκι ή άλλα θηλαστικά της ξηράς. Είναι όλα πλούσια σε θρεπτικά συστατικά, όπως η βιταμίνη Β12 και ο σίδηρος, τα οποία είναι απαραίτητα για την παραγωγή νέων ερυθρών αιμοσφαιρίων στο ανθρώπινο σώμα. Επιπλέον, το κόκκινο κρέας έχει υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη, η οποία παίζει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη των οστών, των μυών, αλλά και άλλων ιστών.
Ωστόσο, το πόσο υγιεινό είναι το κόκκινο κρέας εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως π.χ. το σημείο του σώματος του ζώου από το οποίο προέρχεται, η διατροφή και η ποιότητα ζωής του ζώου πριν τη σφαγή, η ηλικία του, αλλά και η μορφή στην οποία το καταναλώνουμε. Για παράδειγμα, τα άπαχα μη επεξεργασμένα κομμάτια κόκκινου κρέατος, όπως οι μπριζόλες, θεωρούνται πιο υγιεινά, σε σχέση με άλλα επεξεργασμένα κρέατα, όπως το μπέικον, τα λουκάνικα, το σαλάμι κ.λπ.
4+1 οφέλη της περιορισμένης κατανάλωσης κρέατος
- Φυσιολογική αρτηριακή πίεση
Τα άτομα που καταναλώνουν τακτικά κρέας έχουν υψηλότερο ρίσκο να αναπτύξουν υπέρταση. Ενδεικτικά, ο κίνδυνος είναι έως και 14% υψηλότερος, σε σχέση με τους χορτοφάγους και τους vegans, σύμφωνα με το National Institutes of Health. Η υπέρταση μπορεί να οδηγήσει σε καρδιακή νόσο και εγκεφαλικό επεισόδιο εάν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα. Οπότε, καταναλώνοντας λιγότερο κόκκινο κρέας, μειώνουμε τους παράγοντες κινδύνου. - Ρυθμισμένο σάκχαρο στο αίμα
Όσοι απέχουν από την κατανάλωση κρέατος έχουν κατά 74% λιγότερες πιθανότητες να αναπτύξουν διαβήτη τύπου 2, ο οποίος σχετίζεται με τη παχυσαρκία.
Για να αντιληφθούμε τον συσχετισμό, τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων διαπίστωσαν ότι περίπου 35 εκατ. άνθρωποι στις Ηνωμένες Πολιτείες πάσχουν από διαβήτη τύπου 2 λόγω κυρίως του τρόπου ζωής, συμπεριλαμβανομένης της διατροφής, στην οποία κυριαρχεί το φτηνό και επεξεργασμένο κόκκινο κρέας. - Μείωση του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου
Παρότι η εμφάνιση καρκίνου είναι πολυσύνθετη και συνδέεται με ποικίλους παράγοντες (κληρονομικότητα, τρόπο ζωής, επαγγελματικούς κινδύνους κ.λπ.), συγκεκριμένα τα επεξεργασμένα κρέατα χαρακτηρίζονται από την Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία ως καρκινογόνα. Ως αποτέλεσμα, η μείωση της ποσότητας του επεξεργασμένου κρέατος που καταναλώνουμε θα μπορούσε να είναι μια πράξη φροντίδας για την υγεία μας. - Καλύτερος ύπνος
Καλύτερη ποιότητα ύπνου σημαίνει ότι κοιμόμαστε με λιγότερες ενοχλήσεις (ροχαλητό, συχνές αφυπνίσεις), αλλά και έχουμε περισσότερη ενέργεια όταν ξυπνάμε, ξεκινώντας την ημέρα μας. Μελέτες έχουν δείξει ότι η τακτική κατανάλωση κρέατος συνδέεται με λιγότερο και υποβαθμισμένο σε ποιότητα ύπνο. - Βελτίωση της γυναικείας γονιμότητας
Χάρη στα οφέλη από τη λελογισμένη κατανάλωση κρέατος, ο ανθρώπινος οργανισμός λειτουργεί συνολικά βελτιωμένα. Σε αυτό το πλαίσιο, σύμφωνα με μια μελέτη που δημοσιεύτηκε από το Frontiers in Public Health, οι ωοθήκες και η μήτρα μιας γυναίκας αποδίδουν καλύτερα ως προς την επίτευξη μιας εγκυμοσύνης όταν μειώνεται η πρόσληψη κρέατος.
Λιγότερο κρέας, καλύτερη ζωή (για όλους)
Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ (WEF) προτείνει λιγότερο μοσχαρίσιο κρέας για την καλύτερη υγεία των ανθρώπων (μείωση των θανάτων κατά 5-7%) και τη διάσωση του περιβάλλοντος. Κι αυτό διότι, σύμφωνα με μελέτες, το να σταματήσουμε να καταναλώνουμε μοσχαρίσιο κρέας, υπέρ άλλων πηγών πρωτεϊνών, όπως π.χ. τα φασόλια, θα μπορούσε να σώσει εκατομμύρια ζωές. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και να μειώσει με εντυπωσιακό τρόπο τον όγκο των αερίων θερμοκηπίου!
Έρευνα που διεξήχθη για λογαριασμό του WEF από το Ford Martin School, έδειξε ότι το 2,4% των θανάτων διεθνώς που σχετίζονται με τη διατροφή θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί. Θα αρκούσε η μείωση της κατανάλωσης του κρέατος, ιδίως του μοσχαρίσιου.
Στο πλαίσιο της έρευνας αυτής, αναλύθηκαν 13 πηγές πρωτεϊνών. Μεταξύ αυτών, το μοσχαρίσιο κρέας, το χοιρινό και τα πουλερικά. Επιπλέον, αναλύθηκαν τα φρούτα, τα λαχανικά, τα φασόλια, το τόφου, καθώς και νέα προϊόντα.
Φάνηκε, λοιπόν, ότι τα φασόλια, οι μικροπρωτεΐνες (που προέρχονται από ένα μανιτάρι) και τα μπιζέλια προσφέρουν τα καλύτερα αποτελέσματα ως προς την ανθρώπινη υγεία. Κι αυτό, διότι η κατανάλωσή τους μειώνει το ποσοστό θνησιμότητας έως και 7%.
Ο ρόλος του τρόπου μαγειρέματος
Το μαγείρεμα του κρέατος σε υψηλή θερμοκρασία (π.χ. τηγάνισμα, ψήσιμο σε σχάρα) έχει ως αποτέλεσμα τον σχηματισμό ορισμένων χημικών ενώσεων σε αυτό, οι οποίες ονομάζονται ετεροκυκλικές αμίνες και πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες. Αυτές οι ουσίες μπορούν να προκαλέσουν αλλαγές στο DNA, οι οποίες οδηγούν στην ανάπτυξη καρκίνου στα ζώα και, ενδεχομένως, και στους ανθρώπους.
Για τη μείωση της έκθεσης σε αυτές τις επικίνδυνες χημικές ουσίες συνιστάται η αποφυγή του μαγειρέματος του κρέατος σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες για μεγάλο χρονικό διάστημα. Σε αυτό μπορεί να βοηθήσει το προψήσιμό του στον φούρνο (για να μειωθεί ο χρόνος ψησίματος) και το τακτικό αναποδογύρισμά του κατά το μαγείρεμα.
Και μετά το κρέας, τι;
Ο σύγχρονος τρόπος διατροφής για όσους σέβονται το περιβάλλον και ενδιαφέρονται για την καλή τους υγεία, συστήνει την κατανάλωση προϊόντων ολικής αλέσεως, φασολιών, φρούτων και περισσότερων λαχανικών. Προτρέπει, επίσης, άπαντες να μειώσουν τα πρόσθετα σάκχαρα και τα επεξεργασμένα δημητριακά, όπως το άσπρο ρύζι, αλλά και το άμυλο, όπως οι πατάτες.
Έτσι, το βασικό συμπέρασμα διεθνών φόρουμ είναι ότι η κατανάλωση κόκκινου κρέατος πρέπει να μειωθεί, κατά μέσο όρο, στο μισό σε παγκόσμιο επίπεδο. Όσον αφορά, δε, τα περιβαλλοντικά οφέλη μιας τέτοιας κίνησης, αυτά εξαρτώνται από το τι θα τρώνε οι άνθρωποι στη θέση του κόκκινου κρέατος.
Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο ιατρικό περιοδικό The Lancet, επισημαίνονται οι επιπτώσεις της παραγωγής και κατανάλωσης κρέατος όχι μόνο στην υγεία των ανθρώπων, αλλά και στο περιβάλλον. Αναφέρεται, λοιπόν, ότι περισσότερο από μια δεκαετία πριν, η παραγωγή μοσχαρίσιου κρέατος και μόνο αντιπροσώπευε το ένα τέταρτο όλων των αερίων του θερμοκηπίου που προκαλούνται από τη διατροφή. Σήμερα τα πράγματα είναι ακόμη χειρότερα, με την κτηνοτροφία να συνεχίζει να συνιστά μια επιπλέον περιβαλλοντική απειλή – κι αυτό, εξαιτίας της έκλυσης τεραστίων ποσοτήτων μεθανίου από τα βοοειδή και της αύξησης των βοσκότοπων σε βάρος των δασών, που απορροφούν τον άνθρακα.
Η γαλοπούλα και το κοτόπουλο σαφώς και παράγουν λιγότερες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Η δε προτίμηση της vegetarian διατροφής (σε συχνότητα και όχι σε αποκλειστικότητα) ενδεχομένως να κάνει τη διαφορά προς το καλύτερο.
Για τους… φανατικούς του κρέατος
Η μείωση της πρόσληψης κρέατος ίσως δεν χρειάζεται να είναι τόσο δραστική σε όσους λατρεύουν τα… κοψίδια και τις ζουμερές μπριζόλες. Αν κάποιος είναι φανατικός του κρέατος, αλλά επιθυμεί να μειώσει την κατανάλωσή του, θα μπορούσε να ξεκινήσει ορίζοντας δύο ημέρες την εβδομάδα ως «ημέρες χωρίς κρέας».
Είναι σημαντικό να προσέξει εάν και πώς τον επηρεάζει η απουσία κατανάλωσης κρέατος τις συγκεκριμένες μέρες στον ύπνο, τη μνήμη και τη διάθεση, καθώς όλες αυτές οι λειτουργίες εμφανίζονται συνήθως μακράν βελτιωμένες με την ελαχιστοποίηση της πρόσληψης κόκκινου κρέατος.
Μπορεί, λοιπόν, η αποχή από το κρέας στην αρχή να φαίνεται σαν μια μεγάλη αλλαγή, αλλά τελικά αποδεικνύεται μικρό τίμημα για την επίτευξη μιας πιο υγιούς και δραστήριας ζωής.