Το καλοκαίρι για τους περισσότερους ανθρώπους είναι ταυτισμένο με τις διακοπές. Θάλασσα, σπορ, εκδρομές, διασκέδαση, χαλάρωση και ό,τι άλλο μας αποφορτίζει και μας φτιάχνει τη διάθεση. Όλα τα παραπάνω μπορούν να τα χαρούν και τα διαβητικά άτομα, χωρίς να στερηθούν κάτι σημαντικό. Πώς; Με λίγη… «ακραία» προσοχή.
Ο σακχαρώδης διαβήτης αποτελεί τη σύγχρονη μεταβολική μάστιγα που απειλεί μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Στην Ελλάδα αφορά περίπου το 11% του πληθυσμού, ενώ στο μέλλον θα απειλεί ακόμα περισσότερα άτομα. Το γεγονός καθίσταται σημαντικότερο, αν σκεφτεί κανείς ότι τριπλάσιος αριθμός ατόμων είναι ήδη σε προδιαβήτη, αλλά δεν το γνωρίζουν καν.
Στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη, καρδιά, αγγεία, εγκέφαλος, μάτια, στοματική κοιλότητα, νεφρά, πόδια, και ιδιαιτέρως τα πέλματα, μπορεί επηρεαστούν οδηγώντας συχνά σε επιπλοκές, τονίζει η κα Αικατερίνη Τρικκαλινού, Παθολόγος-Διαβητολόγος.
Ωστόσο, ο κάθε ασθενής είναι μοναδικός. Σε κάθε άτομο με διαβήτη δρα συνδυαστικά με αυτόν ένα σύνολο παραγόντων κινδύνου, όπως το κάπνισμα, η παχυσαρκία, η φλεβική ανεπάρκεια, οι αρτηριακές στενώσεις, η καθιστική ζωή, η στεφανιαία νόσος ή η καρδιακή ανεπάρκεια, η νεφρική ανεπάρκεια, η πολύωρη εργασιακή απασχόληση, ο αστικός, εν γένει, τρόπος ζωής, καθιστώντας τον ευάλωτο σε κάποιες νοσηρές καταστάσεις.
Ένα μεγάλο μέρος της φροντίδας από τους θεράποντες ιατρούς, αλλά και μεγάλος φόβος των ασθενών με διαβήτη, είναι οι επιπλοκές που αφορούν τα κάτω άκρα. Κυρίως η διαβητική αγγειοπάθεια και η διαβητική περιφερική νευροπάθεια, που προδιαθέτουν (λόγω κακής αιμάτωσης και μειωμένης ή και πλήρους απουσίας αίσθησης στα πόδια) στη δημιουργία χρόνιων βλαβών στο άκρο.
Διαβήτης και κάτω άκρα
Είναι αλήθεια πως τα πόδια των ασθενών με διαβήτη χρειάζονται ιδιαίτερη φροντίδα. Το δέρμα των ατόμων με διαβήτη συνήθως αφυδατώνεται περισσότερο από ό,τι του υπόλοιπου πληθυσμού, και αυτό το καθιστά λιγότερο ανθεκτικό τόσο σε καταπόνηση, τριβή, ρωγμές, όσο και σε προσβολή από λοιμογόνους παράγοντες (μικρόβια και μύκητες).
Επίσης, με τον διαβήτη συχνά συνυπάρχουν και παχυσαρκία και φλεβική ανεπάρκεια, άρα οίδημα των κάτω άκρων περισσότερο έκδηλο τους καλοκαιρινούς μήνες. Εξαιτίας, δε, του αυξημένου βάρους που έχει η πλειονότητα των συγκεκριμένων ασθενών, του καπνίσματος, αλλά και άλλων παραγόντων, όπως η ανατομική κατασκευή του ποδιού (πλατυποδία, κοιλοποδία, πτώσεις μεταταρσίων, ιδιαίτερα δυσλειτουργικός τρόπος βαδίσματος) και τα ακατάλληλα ή και βλαβερά υποδήματα, δημιουργούνται σκληρίες, ή και κάλοι, ακόμα και ανατομικές ανωμαλίες, όπως ο βλαισός μέγα δάκτυλος και οι εφιππεύσεις («καβάλημα») δακτύλων.
Επομένως, είναι αναγκαία η καθημερινή υγιεινή και η ενυδάτωση των άκρων ποδών των ασθενών με διαβήτη, καθώς και η κατάλληλη και προσεκτική επιλογή υποδημάτων που όχι μόνο δεν θα βλάπτουν την υγεία των πελμάτων, αλλά θα τα προστατεύουν από τριβή, δημιουργία φυσαλίδων, ελκών, κάλων και πιθανούς τραυματισμούς. Αυτή η φροντίδα και η σπουδή για τα πόδια οφείλει να αυξάνεται κατά τους ζεστούς καλοκαιρινούς μήνες.
Πόδια και καλοκαίρι
Το καλοκαίρι είναι για πολλούς η καλύτερη περίοδος του χρόνου, πολύχρωμη και ηλιόλουστη, γεμάτη ξενοιασιά, με επισκέψεις σε ακρογιαλιές ή εξορμήσεις στα βουνά.
Παράλληλα, όμως, είναι και η εποχή που ερχόμαστε σε στενότερη επαφή με τη φύση και το υγρό στοιχείο – μια επαφή που προκαλεί συχνότερα αναπάντεχα γεγονότα και τραυματισμούς που αφορούν κυρίως τα άκρα.
Οι βλάβες σε πόδια και πέλματα είναι, στην πλειονότητά τους, εύκολα θεραπεύσιμες. Στην περίπτωση, όμως, των ανθρώπων που πάσχουν από σακχαρώδη διαβήτη, η επούλωση δεν είναι πάντα εύκολη και το αποτέλεσμα δεν είναι πάντα θετικό. Δεν είναι, δυστυχώς, λίγα τα περιστατικά ασθενών, οι οποίοι ταλαιπωρούνται με μακροχρόνια και δύσκολα θεραπεύσιμα έλκη.
Το καλοκαίρι τα πόδια είναι περισσότερο εκτεθειμένα και απροστάτευτα από ό,τι τον χειμώνα. Χρησιμοποιούμε συχνά πέδιλα ανοιχτά, πέδιλα που φέρουν μεταλλικά διακοσμητικά εξαρτήματα, δερμάτινους ιμάντες και διακοσμητικούς κόμπους, σκληρές και άβολες επιφάνειες στήριξης των πελμάτων, καθώς και πέδιλα με πολύ χαμηλό ύψος (σανδάλια) ή με μεγάλο ύψος (πλατφόρμες και ψηλοτάκουνα υποδήματα), τα οποία εύκολα μπορούν να προκαλέσουν τραυματισμούς και κόπωση στα πόδια, στα γόνατα, στα ισχία και στη σπονδυλική στήλη.
Χρησιμοποιούμε, ακόμα, σαγιονάρες με διαχωριστικό δίχαλο ανάμεσα στα δάκτυλα, που μπορεί να σχίσει το δέρμα και να δημιουργήσει μεσοδακτύλια ρωγμή και έλκος. Ακόμα, δεν είναι λίγα τα άτομα που αρέσκονται να περπατούν στο σπίτι ή και έξω από αυτό (στην παραλία και τη θάλασσα) χωρίς καθόλου υποδήματα. Όμως η κάθε επιφάνεια, όσο και αν νομίζουμε ότι είναι ασφαλής και λεία, εγκυμονεί μεγάλους κινδύνους για τα άτομα με διαβήτη, ιδιαίτερα αν υπάρχουν και οι προαναφερόμενες συννοσηρότητες.
Διαβήτης και πόδια το καλοκαίρι
Τα άτομα με διαβήτη είναι αναγκαίο, καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου, να φροντίζουν καθημερινά την υγιεινή των ποδιών τους με ποδόλουτρο (σε σκεύος που θα χρησιμοποιείται μόνο για τη συγκεκριμένη χρήση) με χλιαρό νερό (νερό με θερμοκρασία τέτοια που να γίνεται ανεκτή από τον αγκώνα του ασθενούς) και ουδέτερο σαπούνι, για είκοσι λεπτά περίπου. Κατόπιν, καλό είναι να γίνεται αφαίρεση του σκληρού δέρματος ήπια, χωρίς μεταλλικές ράσπες και λεπίδες ή νυστεράκια. Ποτέ δεν πρέπει οι ασθενείς να χρησιμοποιούν τα προαναφερθέντα μεταλλικά αντικείμενα ή χημικές ουσίες για την απομάκρυνση των σκληριών, γιατί μπορεί να προκληθεί βλάβη (ρωγμή, έλκος ή έγκαυμα) στο δέρμα του πέλματος. Στη συνέχεια, αφαιρείται το σαπούνι με άφθονο χλιαρό νερό και σκουπίζεται το πέλμα σχολαστικά με καθαρή πετσέτα.
Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται στην περιοχή ανάμεσα στα δάκτυλα για να μην παραμείνει υγρασία, η οποία ευνοεί την ανάπτυξη μυκητίασης που, με τη σειρά της, ευνοεί τη δημιουργία λοιμώξεων.
Τέλος, είναι πολύ χρήσιμο να χρησιμοποιείται μια ενυδατική κρέμα σε όλη την έκταση του ποδιού, εκτός από την περιοχή των δακτύλων. Δεν χρησιμοποιούμε ποτέ κρέμα ανάμεσα στα δάκτυλα για να μην αναπτυχθεί υγρασία και, επομένως, μυκητιάσεις. Επιπλέον, χρειάζεται προσοχή στην επιλογή της ενυδατικής κρέμας. Καλό είναι να μη χρησιμοποιούνται ελαιώδη σκευάσματα, προκειμένου να αποφευχθεί ολισθηρότητα στη βάδιση, πιθανή πτώση και τραυματισμός.
Σημαντική θεωρείται και η επιλογή των υποδημάτων, τα οποία οφείλουν να έχουν το κατάλληλο μέγεθος (ούτε μικρότερο, ούτε μεγαλύτερο), να έχουν μαλακή βάση στήριξης και, αν είναι δυνατόν, αντικραδασμική κατασκευή χωρίς πρόσθετα αιχμηρά διακοσμητικά που μπορεί να τραυματίσουν ή δερμάτινους ιμάντες και κόμπους που αφήνουν αποτύπωμα στο δέρμα.
Το ύψος του υποδήματος είναι ουσιώδες για την υγεία όχι μόνο του πέλματος, αλλά ολόκληρου του σκελετού. Το ιδανικό ύψος των υποδημάτων είναι περίπου τρεις με τέσσερις πόντοι, που σημαίνει ούτε τελείως επίπεδα, ούτε όμως και πολύ ψηλά υποδήματα που «στρεσάρουν» οστά, αρθρώσεις και μαλακά μόρια του πέλματος.
Επίσης, χρήσιμο είναι να αποφεύγονται διαχωριστικά δακτύλων (όπως στις σαγιονάρες), ενώ απαραίτητο είναι να έχουν επαρκές ύψος σόλας (όχι λεπτό, όπως τα κλασικά δερμάτινα σανδάλια), ώστε να προστατεύουν από τραυματισμούς κατά τη βάδιση: από γυαλί, μέταλλο, αναμμένο τσιγάρο στον δρόμο ή πρόσκρουση των δακτύλων στο πλάι του πεζοδρομίου.
Οι ασθενείς με διαβητική νευροπάθεια ή και διαβητική αγγειοπάθεια καλό είναι να αποφεύγουν τα απλά ανοικτά πέδιλα και να προτιμούν είτε τα κλειστά υποδήματα επαρκούς φάρδους και βάθους χωρίς ραφές, είτε ειδικά υποδήματα για διαβήτη, κατασκευασμένα σύμφωνα με τις ιδιαιτερότητες του πέλματος του κάθε ατόμου. Εξίσου σημαντική είναι η χρήση βαμβακερών καλτσών, κατά προτίμηση χωρίς ραφές.
Για τα άτομα με διαβήτη είναι απαγορευμένη η βάδιση χωρίς υποδήματα παντού, εντός του σπιτιού, αλλά και στην παραλία. Στο δάπεδο του σπιτιού μπορεί να βρεθούν αιχμηρά αντικείμενα (βελόνες, καρφίτσες, σπασμένα γυαλιά) ή και μολυσματικά αντικείμενα (όπως τρίχες κατοικίδιων). Η δε παραλία αποτελεί το καλοκαίρι μια καυτή επιφάνεια, στην οποία, αν τολμήσει να βαδίσει χωρίς υποδήματα το άτομο με διαβήτη, κινδυνεύει με σοβαρότατο έγκαυμα που απαιτεί σημαντική ταλαιπωρία και κόστος για να επουλωθεί. Επιπλέον, η παραλία, δυστυχώς, έχει και μεταλλικά δοχεία σκισμένα σαν λεπίδες, σκουριασμένα μέταλλα, γυαλιά, πλαστικά, αιχμηρές πέτρες, βράχους και βότσαλα, «λόγχες» από κλαδιά και ξύλα, καθώς και πεταμένα υπολείμματα τσιγάρων, τα οποία μπορεί να τραυματίσουν ένα εκτεθειμένο πόδι.
Μέσα στη θάλασσα, δε, εκτός από τα προαναφερθέντα, υπάρχουν τοξικά φυτά, σπασμένα όστρακα, καθώς και αγκάθια ψαριών. Είναι επιβεβλημένο, συνεπώς, να χρησιμοποιούνται υποδήματα πάντα: και στην παραλία, και μέσα στη θάλασσα, κατά τη διάρκεια της κολύμβησης. Και μάλιστα όχι σαγιονάρες, αλλά κανονικά υποδήματα με κούμπωμα, που κρατούν σταθερό και προστατευμένο το πέλμα.
Ένα ακόμα σημείο προσοχής για τα κάτω άκρα είναι η έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία, η οποία πρέπει να αποφεύγεται, για να μην προκληθεί κάποιο έγκαυμα ή επιδείνωση πιθανώς συνυπάρχουσας φλεβικής ανεπάρκειας.
Τέλος, μετά το θαλάσσιο μπάνιο, καλό είναι να ακολουθεί καθαρισμός με νερό βρύσης, καθώς το αλάτι, όταν παραμένει επί μακρόν στο δέρμα, το αφυδατώνει και το ερεθίζει.
H κα Αικατερίνη Τρικκαλινού είναι Παθολόγος-Διαβητολόγος, Επιμελήτρια του Διαβητολογικού Κέντρου του Metropolitan Hospital.