Υπνική άπνοια: Μήπως ξεχνάω επειδή δεν αναπνέω καλά στον ύπνο μου;

Λόγω των αυξημένων ρυθμών, αλλά και του τρόπου ζωής στον Δυτικό κόσμο, το Σύνδρομο Άπνοιας Ύπνου (Σ.Α.Υ.) τείνει πλέον να αποκτήσει χαρακτήρα “επιδημίας”. 

του Δρ. Νικόλαου-Τιβέριου Οικονόμου

Τι είναι το Σύνδρομο Άπνοιας Ύπνου
Ως «άπνοια ύπνου» ορίζεται η περιοδική διακοπή της αναπνοής (μερική ή ολική απόφραξη στο επίπεδο του φάρυγγα) κατά τον ύπνο, για τουλάχιστον δέκα δευτερόλεπτα, η οποία συνοδεύεται από πτώση του οξυγόνου στο αίμα (αποκορεσμός της αιμοσφαιρίνης), με αποτέλεσμα την κακή οξυγόνωση των ιστών (π.χ. του εγκεφάλου). Οι διακοπές αυτές της αναπνοής μέσα στη νύχτα μπορεί να είναι λίγες, αλλά μπορεί να είναι και εκατοντάδες. Έτσι, το ροχαλητό (που θεωρείται ο “προθάλαμος” της υπνικής άπνοιας) ή οι άπνοιες μέχρι 5/ώρα θεωρούνται φαινόμενα εντός του φυσιολογικού.

Μιλάμε για Σ.Α.Υ.:
●Eφόσον οι άπνοιες ξεπερνούν τις 5/ώρα και συνυπάρχουν συμπτώματα όπως ημερήσια κόπωση/υπνηλία, κατάθλιψη, διαταραχές στη μνήμη/συγκέντρωση/προσοχή ή καρδιαγγειακές νόσοι.
● Eάν οι άπνοιες είναι >15/ώρα χωρίς συνοδά νυκτερινά ή ημερήσια συμπτώματα ή άλλες συνοδούς νόσους.
Ανάλογα της βαρύτητάς του, το σύνδρομο κατατάσσεται σε ήπιο (5-15 άπνοιες/ώρα), μέτριο (15-30 άπνοιες/ώρα) και σημαντικό (>30 άπνοιες/ώρα).
Η Αμερικανική Ακαδημία Ιατρικής του Ύπνου (AASM – American Academy of Sleep Medicine) συνιστά τη θεραπεία του συνδρόμου, εφόσον οι άπνοιες ξεπερνούν τις 15/ώρα, ανεξαρτήτως συννοσηρότητας ή συνοδών συμπτωμάτων.

Ποιες είναι οι αιτίες
Η αιτιολογία για το Σ.Α.Υ. είναι πολυπαραγοντική και αφορά σε απόφραξη των ανώτερων αεραγωγών στο ύψος του φάρυγγα.
Οι αιτίες της απόφραξης είναι αλλοιώσεις ανατομικές (π.χ. οι υπερτροφικές αμυγδαλές, αλλά και επίκτητες, όπως η παχυσαρκία η οποία προκαλεί κι αυτή “συμφόρηση” στην περιοχή) ή ο ελαττωμένος νευρομυϊκός τόνος, με μειωμένη ικανότητα σύσπασης των φαρυγγικών μυών, με αποτέλεσμα την απόφραξη του φάρυγγα.

Ποιος πάσχει πιο συχνά
Η επιδημία του Σ.Α.Υ. αφορά ολοένα και μεγαλύτερο κομμάτι του πληθυσμού.
Σ.Α.Υ. (εννοούμενο ως αριθμός απνοιών >15/ώρα ύπνου) απαντάται στο 13% των ανδρών και στο 6% των γυναικών, ενώ εάν χρησιμοποιηθούν κριτήρια άπνοιας ύπνου (ο αριθμός απνοιών >5/ώρα ύπνου), τα ποσοστά πασχόντων αυξάνονται δραστικά, φτάνοντας ακόμη και στο 80% των ανθρώπων στην ηλικία των 65 ετών. Το Σ.Α.Υ. απαντάται 2-3 φορές πιο συχνά στους άνδρες.
Η υποδιάγνωση είναι ίσως το σημαντικότερο πρόβλημα του Σ.Α.Υ. Έτσι, ακόμη και σε προηγμένα κράτη με υψηλού επιπέδου υπηρεσίες Υγείας, όπως οι ΗΠΑ, από τα περίπου 30 εκατομμύρια πολιτών που πάσχουν από Σ.Α.Υ., μόνο 6 εκατομμύρια έχουν λάβει διάγνωση και, κατ’ επέκταση, κάποια κατάλληλη θεραπεία.

Οι επιπτώσεις
Οι συχνές αφυπνίσεις (συνειδητές ή μη), λόγω του κακού αερισμού και του αισθήματος πνιγμονής, προκαλούν κατακερματισμό του ύπνου. Έτσι, ο ασθενής με Σ.Α.Υ. κάνει έναν ύπνο “επιφανειακό”, χωρίς να καταφέρνει να μπει σε βαθύ στάδιο ύπνου ή και στον ύπνο REM, δηλαδή στα πλέον χρήσιμα στάδια του ύπνου για τη φυσιολογική ομοιόσταση του οργανισμού. Όλα αυτά, σε συνδυασμό με τους αποκορεσμούς της αιμοσφαιρίνης (της πτώσης δηλαδή του οξυγόνου στο αίμα), προκαλούν περιορισμένο και κακής ποιότητας ύπνο.
Είναι γνωστό ότι το μη θεραπευμένο Σ.Α.Υ. προκαλεί ή/και επιδεινώνει καρδιαγγειακά νοσήματα και μειώνει το προσδόκιμο ζωής. Η αφύπνιση με το αίσθημα ύπνου μη αναζωογονητικού και τα συνοδά αισθήματα ημερήσιας υπνηλίας, κόπωσης αλλά και ευερεθιστότητας ή κακής διάθεσης, αναφέρονται πολύ συχνά.

Σ.Α.Υ. και νοητικές λειτουργίες
Συχνά δεν αναγνωρίζουμε ότι, πίσω από νευροψυχολογικά συμπτώματα, όπως μειωμένη προσοχή, συγκέντρωση, ταχύτητα αντίδρασης, ικανότητα απομνημόνευσης και ανάκλησης, ικανότητα υπολογισμών, μειωμένες επιδόσεις στην εργασία κ.λπ. βρίσκεται το συγκεκριμένο σύνδρομο. Οι επιπτώσεις αυτές μπορούν να επισημανθούν σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο.
Μακροπρόθεσμα, δημοσιεύονται ολοένα και περισσότερες μελέτες που αποδίδουν στο χρόνιο μη θεραπευόμενο Σ.Α.Υ. τόσο την πρώιμη εμφάνιση, όσο και την επιδείνωση άνοιας. Έτσι, σε μελέτη παρατήρησης 1.667 ανθρώπων μέσης ηλικίας 62 ετών, φάνηκε πως όσο πιο σημαντική ήταν η βαρύτητα του Σ.Α.Υ. (με βάση τον δείκτη απνοιών/υποπνοιών), τόσο μεγαλύτερος ήταν ο κίνδυνος εμφάνισης άνοιας. Σε άλλη προοπτική μελέτη διάρκειας 4,5 ετών, η οποία συμπεριέλαβε 298 γυναίκες, φάνηκε πως κυρίως η νυχτερινή υποξυγοναιμία (που είναι στοιχείο του Σ.Α.Υ.) συνδεόταν περισσότερο με την εμφάνιση νοητικού ελλείμματος και άνοιας.
Εκτός της υποξυγοναιμίας, φαίνεται πως το Σ.Α.Υ. προκαλεί νοητικό έλλειμμα και με άλλους τρόπους. Κατά πρώτον, ο κατακερματισμός του ύπνου με την ελάττωση του ύπνου βραδέων κυμάτων και του ύπνου REM. Είναι γνωστό ότι, στα στάδια αυτά, διενεργούνται διαδικασίες μνημονικής εναποθήκευσης και εγχάραξης. Συνεπώς, η συστηματική στέρηση του ύπνου από τα χρήσιμα για τη μνήμη αυτά στάδια, συμβάλλει στην εμφάνιση άνοιας. Επιπλέον, το Σ.Α.Υ., όντας ένας αγγειακός παράγοντας κινδύνου, εάν δεν θεραπευτεί, προκαλεί αγγειακές εγκεφαλικές βλάβες (μικροαγγειοπάθεια και έμφρακτα), με συνοδό νέκρωση εγκεφαλικού ιστού.

Θεραπευτικές προσεγγίσεις
Απεικονιστικές μελέτες στο Σ.Α.Υ. δείχνουν ότι, με την εφαρμογή θεραπείας εκλογής, τη συσκευή δηλαδή θετικής πίεσης αέρα (CPAP), οι δομικές εγκεφαλικές βλάβες οφειλόμενες στο Σ.Α.Υ. βελτιώνονται και το εγκεφαλικό παρέγχυμα επανακάμπτει.
Η θεραπεία με CPAP φαίνεται ότι βελτιώνει και τις νοητικές δεξιότητες (προσοχή, συγκέντρωση, ταχύτητα αντίδρασης, ενεργό μνήμη κ.λπ.) τόσο σε ασθενείς με Σ.Α.Υ. που δεν έχουν παρουσιάσει ακόμη σημάδια άνοιας, αλλά ακόμη και σε εκείνους που έχουν! Σε ασθενείς που παραπονιούνται για νοητικά ελλείμματα ή σε εκείνους που έχουν ήδη διάγνωση νοητικής έκπτωσης/άνοιας με υπόνοια συνύπαρξης Σ.Α.Υ., προκρίνεται ολοένα και περισσότερο η ανίχνευση και θεραπεία του, με σκοπό την αναστροφή της νοητικής έκπτωσης.

O Δρ. Νικόλαος-Τιβέριος Οικονόμου είναι Νευρολόγος – Κλινικός Νευροφυσιολόγος, Ειδικός Ιατρός Ύπνου (PhD, ESRS Somnologist Expert) – Επιληψίας (MSci) και Επιστημονικός Υπεύθυνος Κέντρου Διαταραχών Ύπνου-Επιληψίας “Somnio” της Βιοκλινικής Αθηνών (Όμιλος Βιοϊατρική)



Abbvie